राजनीतिमा सबै कुरा देखिएजस्तै हुँदैनन्। कहिलेकाहीँ सार्वजनिक रूपमा देखिने विवाद, बहस र चर्चाभन्दा पर्दापछाडि चलिरहेको रणनीति निकै फरक हुन्छ। राजनीतिक नेतृत्व वा शक्तिमा रहेका व्यक्तिहरूले आफूविरुद्ध उठेका गम्भीर प्रश्न, असफलता वा विवादबाट जनताको ध्यान अन्यत्र मोड्न विभिन्न रणनीति अपनाउने गरेको पाइन्छ। यस्तै रणनीतिमध्ये एउटा चर्चित अवधारणा हो – ‘डेड क्याट स्ट्राटेजी’ (Dead Cat Strategy)।

सामान्य अर्थमा ‘डेड क्याट स्ट्राटेजी’ भनेको कुनै गम्भीर विवाद, राजनीतिक असफलता वा सार्वजनिक आलोचनाबाट जनताको ध्यान हटाउन जानाजानी अर्को ठूलो, अनौठो वा विवादास्पद विषय अगाडि ल्याउने रणनीति हो। यसले मूल मुद्दालाई ओझेलमा पार्दै नयाँ विषयलाई सार्वजनिक बहसको केन्द्रमा पुर्‍याउने प्रयास गर्छ।

यो अवधारणा बेलायती राजनीतिक रणनीतिकार लर्ड एलेस्टर क्याम्पबेलसँग जोडिन्छ। उनले प्रयोग गरेको चर्चित उदाहरणअनुसार, बैठकको टेबुलमा मरेको बिरालो फ्याँकिएपछि त्यहाँ उपस्थित सबैको ध्यान पुरानो छलफलबाट हटेर त्यही बिरालोतर्फ केन्द्रित हुन्छ। राजनीतिमा पनि यस्तै गरी नयाँ विवाद वा अप्रत्याशित विषयले पुरानो र गम्भीर मुद्दालाई ओझेलमा पार्न सक्छ।

कसरी प्रयोग हुन्छ यस्तो रणनीति?

मानौँ, कुनै सरकारमाथि भ्रष्टाचार, अनियमितता वा नीतिगत असफलताको गम्भीर आरोप लागेको छ। सञ्चारमाध्यम र नागरिक समाजले त्यसबारे प्रश्न उठाइरहेका छन्। तर ठीक त्यही समयमा अर्को ठूलो राजनीतिक विवाद, उत्तेजक अभिव्यक्ति वा अनावश्यक बहस सार्वजनिक रूपमा अगाडि आउँछ। केही समयमै सञ्चारमाध्यम, सामाजिक सञ्जाल र सर्वसाधारणको ध्यान मूल मुद्दाबाट नयाँ विवादतर्फ सर्न सक्छ। यसरी मूल प्रश्नको जवाफ दिनुपर्ने दबाब कम हुँदै जान्छ र नयाँ विषयले सार्वजनिक बहस कब्जा गर्छ।

मिडिया र सामाजिक सञ्जालको भूमिका

आजको डिजिटल युगमा यस्तो रणनीति अझ प्रभावकारी बन्न सक्ने जोखिम छ। सामाजिक सञ्जालमा सनसनीपूर्ण विषय छिटो फैलिन्छन्। तथ्य, प्रमाण र जवाफदेहिताभन्दा विवाद, आरोप-प्रत्यारोप र उत्तेजक अभिव्यक्तिले बढी चर्चा पाउने अवस्था पनि देखिन्छ। यस्तो परिस्थितिमा सञ्चारमाध्यमले हरेक चर्चित विषयलाई मात्र पछ्याउनुको सट्टा त्यसको पृष्ठभूमि, समय र वास्तविक महत्त्वबारे प्रश्न गर्न आवश्यक हुन्छ।

जनताले के बुझ्नुपर्छ?

कुनै नयाँ विवाद सार्वजनिक हुँदैमा त्यसलाई स्वतः नियोजित रणनीति भन्न मिल्दैन। तर कुनै गम्भीर मुद्दा उठिरहेका बेला अचानक अर्को विषयले अत्यधिक चर्चा पाउन थालेमा केही प्रश्न अवश्य गर्न सकिन्छ। पहिलो, मूल मुद्दा के थियो? दोस्रो, नयाँ विवादले कुन प्रश्नलाई ओझेलमा पारिरहेको छ? तेस्रो, सम्बन्धित पक्षले उठेका पुराना प्रश्नको जवाफ दिएको छ कि छैन? लोकतन्त्रमा नागरिकको सबैभन्दा ठूलो शक्ति प्रश्न गर्ने अधिकार हो। त्यसैले हरेक नयाँ बहसमा अल्झिनुअघि पुराना र अनुत्तरित प्रश्न सम्झनु आवश्यक छ।

‘डेड क्याट स्ट्राटेजी’ केवल राजनीतिक शब्दावली मात्र होइन, सूचना र जनधारणालाई कसरी प्रभावित गर्न सकिन्छ भन्ने बुझाउने एउटा महत्त्वपूर्ण अवधारणा पनि हो। राजनीतिमा अनुहार र अभिव्यक्ति बदलिन सक्छन्, तर जनताले खोज्नुपर्ने कुरा एउटै हो – वास्तविक मुद्दाको जवाफ कहाँ छ?

अन्त्यमा, विवादको हल्लाभन्दा तथ्यको खोजी गरौँ, विषयान्तरभन्दा जवाफदेहितालाई प्राथमिकता दिऔँ। प्रश्न एउटै हो-राजनीतिको केन्द्रमा सत्ता र विवाद रहने कि नागरिकको अधिकार, आवश्यकता र प्रत्याभूति? नागरिकलाई भ्रम होइन, भरोसा चाहिएको छ; आश्वासन होइन, अधिकारको प्रत्याभूति चाहिएको छ।